Warunki zatrudniania osób niepełnosprawnych zmienią się od 2011 r.

Od nowego roku wchodzą w życie pierwsze z wielu zmian dotyczących warunków zatrudniania pracowników niepełnosprawnych. Zmiany te odnoszą się zarówno do obowiązków, jak i do uprawnień pracodawców osób niepełnosprawnych. Większość tych zmian została wprowadzona z myślą o oszczędnościach w wydatkowaniu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Warunki zatrudniania osób niepełnosprawnych w zakresie szczególnych uprawnień pracowniczych oraz szczególnych praw i obowiązków pracodawców wiążących się z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych reguluje ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej jako ustawa). Ulegną one jednak poważnym i wieloetapowym zmianom po 1 stycznia 2011 r., kiedy wejdzie w życie większość zmian przewidzianych w ustawie z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych ustaw (Dz.U. nr 226, poz. 1475) – dalej ustawa zmieniająca.

Zmiany dotyczące pracodawców otwartego rynku pracy oraz zakładów pracy chronionej (ZPChr) wynikające z tej nowelizacji będą dotyczyły: ustalania stanów zatrudnienia, realizacji uprawnień pracowniczych osób niepełnosprawnych, udzielania pomocy fakultatywnej i obligatoryjnej, udzielania ulg we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) oraz szczególnych warunków funkcjonowania ZPChr, w tym gospodarowania zakładowym funduszem rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON).

Z uwagi na niską liczebność zakładów aktywności zawodowej zmiany dotyczące wyłącznie tej grupy pracodawców zostały pominięte.

Od kiedy wliczać do stanu zatrudnienia

W myśl art. 1 ustawy za osobę niepełnosprawną uznaje się osobę, której niepełnosprawność potwierdza jedno z orzeczeń wymienionych w tej ustawie (w art. 3, 4a, 5 lub 62 ustawy).

Orzeczenia te mogą nadawać status osoby niepełnosprawnej z datą wcześniejszą niż data ich wydania. Jednak nie zawsze okresy uznawania pracownika za osobę niepełnosprawną w rozumieniu ustawy oraz okresy, w których pracownik ten jest wliczany do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, są tożsame.

O ile data końcowa wliczania pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych przypada na pierwszy dzień, w którym pracodawca nie dysponuje już orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność pracownika, o tyle w odniesieniu do okresów przypadających przed 1 stycznia 2011 r. nie uregulowano daty początkowej wliczania pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Bazując m.in. na orzecznictwie sądów administracyjnych, organy rozstrzygające w sprawach ustalania stanów zatrudnienia wskazywały, że pracownika należy wliczać do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych:

● od dnia, od którego zgodnie z przedstawionym orzeczeniem datuje się niepełnosprawność w rozumieniu ustawy albo od dnia następującego po dniu przedstawienia tego orzeczenia – w przypadku orzeczeń przedstawionych pracodawcy po raz pierwszy w odniesieniu do danego pracownika (wybór jednego z tych sposobów ustalania daty początkowej należał do pracodawcy),

● od dnia, od którego zgodnie z przedstawionym orzeczeniem datuje się niepełnosprawność w rozumieniu ustawy – w przypadku kolejnego orzeczenia.

Oznaczało to zatem możliwość wstecznego zaliczania pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych ustalanego – np. dla celów wpłat na PFRON (art. 21 ustawy), obliczania ulg w tych wpłatach (art. 22 ustawy), statusu ZPChr (art. 28 ustawy) czy dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych (art. art. 26a ustawy) – nieograniczonego niczym oprócz rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu potwierdzającym niepełnosprawność.

Przyjęcie nowych regulacji

Natomiast 1 stycznia 2011 r. wchodzi w życie art. 2a ustawy, precyzyjnie regulujący sposób ustalania daty, od której osobę niepełnosprawną w rozumieniu ustawy należy zaliczać do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Będzie on stosowany do analizy dokumentów przedstawianych pracodawcy od 2011 r.

Przepis art. 2a ust. 1 ustawy nakazuje wliczać pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, począwszy od dnia przedstawienia orzeczenia pracodawcy. Przepis ten stosuje się w przypadku pierwszego orzeczenia przedstawionego przez pracownika danemu pracodawcy, a także w przypadkach przedstawienia kolejnych orzeczeń, do których nie będą miały zastosowania przepisy art. 2a ust. 2 i 3 ustawy.

Określenie daty początkowej

Przyjmijmy że 3 stycznia 2011 r. Jerzy K. przedstawił pracodawcy orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wskazujące, że jest on niepełnosprawny od 15 marca 2010 r. Był to pierwszy dokument potwierdzający niepełnosprawność Jerzego K. przedstawiony temu pracodawcy. Pracodawca wliczy tego pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od dnia przedstawienia orzeczenia, tj. od 3 stycznia 2011 r. Gdyby orzeczenie to zostało przedstawione pracodawcy np. 16 grudnia 2010 r., to pracownik mógłby być wliczany do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od dnia wskazanego w orzeczeniu (tj. od 15 marca 2010 r., co umożliwiłoby np. korektę deklaracji wpłat złożonych za okresy od marca do listopada włącznie) albo od dnia następującego po dniu przedstawienia orzeczenia pracodawcy (tj. od 17 grudnia 2010 r.).

W myśl natomiast art. 2a ust. 3 ustawy pracownik dostarczający kolejne orzeczenie może być wliczany do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od dnia, od którego datuje się niepełnosprawność, z tym że okres wstecznego zaliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie może być dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające dzień przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia.

Skutki przedstawienia nowego orzeczenia

4 stycznia 2011 r. Helena T. przedstawiła orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności datujące się od 12 marca 2000 r. wydane na wniosek złożony 5 października 2010 r. Poprzednie orzeczenie przedstawione przez nią pracodawcy wygasło 16 września 2010 r. w wyniku zastosowania art. 2a ust. 3 ustawy.

Helenę T. można wstecznie zaliczyć do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych do 16 września 2010 r. na podstawie dotychczasowego orzeczenia, na bieżąco od 4 stycznia 2011 r. oraz wstecznie, na podstawie art. 2a ust. 3 ustawy – w okresie do trzech miesięcy przed dniem przedstawienia orzeczenia, kiedy osoba ta była w świetle dostarczonego orzeczenia niepełnosprawna, a więc od 4 października 2010 r. Warto zauważyć, że zastosowanie art. 2a ust. 3 ustawy w tym przypadku będzie miało znaczenie w przypadku ustalania stanów zatrudnienia na podstawie art. 21, art. 22 ust. 1, art. 28 ust. 1 czy art. 26a ust. 1a ustawy, ale w związku z brakiem ciągłości niepełnosprawności nie pozwoli na uzyskanie dofinansowania stanowiącego pomoc publiczną po ustaniu efektu zachęty.

W razie gdy okres ten jest dłuższy, przepis ten nadal się stosuje, jednak do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych można wliczyć pracownika wyłącznie w okresie nie dłuższym niż wspomniane trzy miesiące, o ile z orzeczenia wynika, że w tym okresie pracownik był niepełnosprawny. Z drugiej strony rozwiązanie to może być stosowane niezależnie od tego, kiedy pracownik wystąpił z wnioskiem o wydanie kolejnego orzeczenia.

Kolejne orzeczenie a refundacja

Orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy Jana M. zatrudnionego w ramach umowy refundacyjnej na wyposażenie stanowiska pracy osób niepełnosprawnych wygasło 24 listopada 2010 r.

Z wnioskiem o wydanie kolejnego orzeczenia pracownik wystąpił 15 grudnia 2010 r. Orzeczenie zostało wydane 10 stycznia 2011 r., a wynika z niego, że niezdolność do pracy Jana M. datuje się od 2008 r., a więc trwała także w okresie pomiędzy dniem wygaśnięcia poprzedniego a dniem przedstawienia kolejnego orzeczenia – 21 stycznia 2011 r.

Pracownika wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych do 24 listopada 2010 r. na podstawie poprzedniego orzeczenia, a także na bieżąco od 21 stycznia 2011 r., a po zastosowaniu art. 2a ust. 3 ustawy także w okresie od 25 listopada 2010 r. do 20 stycznia 2011 r.

Przerwa pomiędzy wygaśnięciem poprzedniego a przedstawieniem kolejnego orzeczenia nie była dłuższa niż trzy miesiące, zatem w wyniku zastosowania art. 2a ust. 3 ustawy nie będzie konieczności rozwiązania umowy refundacyjnej ani wydłużania przewidzianego w art. 26e ustawy okresu obligatoryjnego zatrudnienia pracownika.

Natomiast od dnia wystąpienia ze wspomnianym wnioskiem uzależniona jest możliwość zastosowania art. 2a ust. 2 ustawy, który umożliwia wsteczne zaliczenie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od dnia złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia, jeżeli z orzeczenia wynika, że był on w tym okresie niepełnosprawny, a wniosek został złożony nie później niż w dniu następującym po dniu wygaśnięcia poprzedniego orzeczenia.

Konsekwencje złożenia następnego wniosku

Następnego dnia po wygaśnięciu dotychczas przedstawionego pracodawcy orzeczenia Olgi K. o stopniu niepełnosprawności, tj. 3 stycznia 2011 r., pracownica złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia. Z wydanego orzeczenia wynika, że niepełnosprawność datuje się od 2001 r., a stopień niepełnosprawności od dnia złożenia wniosku.

Olgę K., która 18 lutego 2011 r. przedstawiła pracodawcy nowe orzeczenie, należy wliczyć do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych do 2 stycznia 2011 r. na podstawie dotychczasowego orzeczenia, na bieżąco od 18 lutego 2011 r. a także wstecznie, na podstawie art. 2a ust. 2 ustawy, w okresie od 3 stycznia do 17 lutego 2011 r.

Należy zwrócić uwagę, że przepisu tego nie stosuje się, gdy z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność powstała po dniu złożenia wniosku (co występuje tylko w wyjątkowych przypadkach) albo gdy wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia został złożony po terminie wskazanym w art. 2a ust. 2 ustawy. Brak możliwości zastosowania tego przepisu nie wyłącza możliwości stosowania np. art. 2a ust. 3 ustawy.

Ustalenie stanów zatrudnienia

Ustalenie stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych o szczególnych schorzeniach jest konieczne dla ustalenia wpłat na PFRON (art. 21 ust. 4 ustawy), wystawiania ulg we wpłatach na PFRON na nowych zasadach (art. 22 ust. 1 ustawy), ustalenia dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (art. 26a ust. 1b ustawy) czy wykazania się spełnianiem warunków do uzyskania statusu ZPChr (art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy), a od 2011 r. także prawa do zwolnień z podatków i opłat, o którym mowa w art. 31 ustawy.

Zgodnie z art. 2a ust. 1 i 4 ustawy osoby, w odniesieniu do których dokumentuje się szczególne schorzenia, o których mowa w art. 26a ust. 1b, lub schorzenia ustalone na podstawie art. 21 ust. 7 ustawy, wlicza się do stanu zatrudnienia osób o szczególnych schorzeniach od dnia przedstawienia dokumentu potwierdzającego wystąpienie tych schorzeń.

Nie będzie miała zatem znaczenia data wystawienia dokumentu, ani wskazana w tym dokumencie data, od której datują się wspomniane szczególne schorzenia.

Dokumentem potwierdzającym wystąpienie u pracownika szczególnych schorzeń może być jedno z orzeczeń, o których mowa w ustawie. Jeżeli z orzeczenia tego nie wynika jednoznacznie wystąpienie jednego ze szczególnych schorzeń wymienionych w przepisie, na podstawie którego pracodawca ustala stan zatrudnienia osób o szczególnych schorzeniach, to dokumentem tym może być także zaświadczanie lekarza specjalisty potwierdzające wystąpienie jednego ze szczególnych schorzeń (wyrok WSA w Warszawie z 3 listopada 2009 r., III SA/Wa 718/09, LEX nr 588182). Zaświadczenia nie będą jednak dokumentowały tych schorzeń (z wyjątkiem ślepoty) dla potrzeb dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych za okresy od stycznia 2011 r.

Warto zauważyć, że art. 2a ust. 4 ustawy stosuje się nie tylko w przypadku ustalania schorzeń dla celów określonych w art. 21 ust. 7 i art. 26a ust. 1b ustawy, lecz zawsze przy ustalaniu stanów zatrudnienia osób o schorzeniach wymienionych w tych przepisach.

Wyłączenia ze stanów zatrudnienia

Od 1 stycznia 2011 r. zmienia się katalog wyłączeń ze stanu zatrudnienia ogółem ustalanego nie tylko dla potrzeb wpłat na PFRON normowanych w art. 21 ustawy, ale także np. dla celów spełniania warunków do legitymowania się statusem ZPChr (art. 28 ust. 1 ustawy) czy ustalania sześcioprocentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych (art. 26a ust. 1a ustawy).

Dotychczas na podstawie art. 21 ust. 5 ustawy wyłączano ze stanu zatrudnienia ogółem wyłącznie osoby (niebędące osobami niepełnosprawnymi) zatrudnione na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, będące uczestnikami OHP oraz nieświadczące pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej lub służby zastępczej, uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego albo w związku z przebywaniem na urlopie wychowawczym lub obligatoryjnie udzielanym urlopie bezpłatnym.

Natomiast oprócz wspomnianych grup osób pełnosprawnych wyłączeniu ze stanu zatrudnienia ogółem ustalanego za okresy przypadające po 1 stycznia 2011 r. będą podlegały także osoby niepełnosprawne przebywające na urlopach bezpłatnych (zarówno obligatoryjnie, jak i fakultatywnie udzielanych).

Nowy katalog wyłączeń ze stanów zatrudnienia

Pracodawca ustala wpłaty na PFRON, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy, za grudzień 2010 i styczeń 2011 r.

Stan faktyczny w obu okresach sprawozdawczych był taki sam: ogółem w przeliczeniu na etaty zatrudniał 50 osób, z tego 3 osoby niepełnosprawne bez szczególnych schorzeń (z czego jedna na urlopie bezpłatnym udzielonym na podstawie art. 174 par. 1 k.p.), a także 47 osób sprawnych, z czego dwie na urlopach bezpłatnych (jedna na urlopie bezpłatnym udzielonym na podstawie art. 174 par. 1 k.p., a druga na urlopie obligatoryjnie udzielonym osobie działającej w związku zawodowym). Stan zatrudnienia ogółem w grudniu 2010 r. to 49 etatów (tj. 50-1, po pomniejszeniu o osobę sprawną na obligatoryjnie udzielonym urlopie bezpłatnym), a stan zatrudnienia osób niepełnosprawnych to 3 etaty. Pracodawca jest zwolniony z wpłat (3/49 = 0,06).

Stan zatrudnienia ogółem w styczniu 2011 r. wyniósł 48 etatów (tj. 50-1- 1, po pomniejszeniu o osobę sprawną na obligatoryjnie udzielonym urlopie bezpłatnym oraz o osobę niepełnosprawną na urlopie bezpłatnym), a stan zatrudnienia osób niepełnosprawnych wyniesie 2 etaty (3-1, po pomniejszeniu o osobę niepełnosprawną na urlopie bezpłatnym).

Pracodawca jest zobowiązany do wpłat (2/48 = 0,04).

Szczególne uprawnienia pracownicze

Istotne zmiany wynikające z nowelizacji ustawy z 29 października 2010 r. dotyczą także zapewnienia szczególnych uprawnień pracowniczych osób niepełnosprawnych.

Od stycznia 2012 r. do wszystkich osób niepełnosprawnych będą wyjściowo stosowane 8- i 40-godzinne normy czasu pracy wynikające z art. 15 ust. 1 ustawy, natomiast osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności będą mogły pracować w normach 7- i 35-godzinnych po dostarczeniu zaświadczenia o celowości stosowania tych norm. Zaświadczenia te będą wydawane na koszt pracodawców przez lekarzy przeprowadzających badania profilaktyczne lub w razie jego braku – przez lekarzy sprawujących opiekę nad pracownikiem.

Nadal będzie możliwe przejście na normy ogólne (np. z okresami rozliczeniowymi dłuższymi niż dzień i tydzień) przy zastosowaniu art. 16 ustawy, a więc w odniesieniu do osób zatrudnionych przy pilnowaniu lub – po uzyskaniu zgody wspomnianych lekarzy – w odniesieniu do innych pracowników.

Dodatkowo od 1 czerwca 2011 r. wchodzi w życie art. 20c ustawy, zgodnie z którym okres realizacji nabytych uprawnień pracowniczych określonych w art. 15 – 20 ustawy i okres wliczania pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 2a ustawy będą zsynchronizowane.

Zmiany w dofinansowaniu

Pracodawcy otwartego i chronionego rynku pracy mogą korzystać z dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych po spełnieniu warunków określonych w art. 26a–26c ustawy. Dofinansowanie będzie nadal udzielane po 1 stycznia 2011 r., jednakże niektóre warunki udzielania dofinansowania ulegną zmianom.

Jedyna zmiana odnosząca się do procedury udzielania dofinansowania została przewidziana w art. 26c ust. 3 ustawy. Polega ona na wydłużeniu z 14 do 25 dni maksymalnego okresu realizacji poprawnie wypełnionego i kompletnego wniosku Wn-D. Jest to kolejne wydłużenie tego terminu (początkowo wynosił on 7 dni), co spowoduje – abstrahując od ostatnio występującej w części przypadków praktyki wydłużania okresu załatwiania spraw w tym zakresie – że dofinansowanie traci przymiot pomocy obligatoryjnie dostępnej niemal natychmiast po złożeniu wniosku o należą pomoc. Mimo to przekroczenie tego terminu nadal skutkuje po stronie PFRON wypłatą dofinansowania wraz z odsetkami naliczonymi na podstawie art. 26c ust. 3a ustawy, niezależnie od powodu opóźnienia tego organu.

Należy także zaznaczyć, że termin określony w art. 26c ust. 3 ustawy liczy się od dnia faktycznego złożenia kompletnego wniosku, a nie od dnia uznania przez PFRON, że tak było. Jeżeli więc np. w ocenie organu odwoławczego lub sądu administracyjnego data złożenia kompletnego i prawidłowo wypełnionego wniosku zostanie ustalona na dzień wcześniejszy niż odpowiednio 14 lub 25 dni przed dniem wypłaty dofinansowania, to pracodawcy będą przysługiwały także odsetki od nieterminowo wypłaconego dofinansowania. Należy bowiem zauważyć, że nie tylko merytoryczna treść wniosku podlega ocenie w postępowaniu administracyjnym. Dotyczy to także kompletności i poprawnego wypełnienia tego wniosku.

Pozostałe zmiany odnoszą się do kwestii materialnoprawnych.

Przede wszystkim, począwszy od dofinansowań należnych za marzec 2011 r., wyłączono dofinansowanie do wynagrodzeń osób o lekkim i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które mają ustalone prawo do emerytury – zarówno zwykłej, jak i np. wcześniejszej, mundurowej czy pomostowej (art. 26a ust. 1a1 ustawy).

Od stycznia 2011 r., zgodnie ze zmienionym art. 26a ust. 1b ustawy, zmienia się także katalog osób o szczególnych schorzeniach, na które ustala się wyższe dofinansowanie. Oprócz osób chorych psychicznie, upośledzonych umysłowo, niewidomych lub z epilepsją zaliczać się tu będzie także osoby o całościowych zaburzeniach rozwojowych (np. z autyzmem lub zespołem Aspergera). Zmieni się także sposób dokumentowania tych schorzeń dla celów dofinansowania. Z art. 26a ust. 1b ustawy wynika, że w odniesieniu do wszystkich osób o szczególnych schorzeniach z wyjątkiem osób niewidomych wymagane jest, by w odniesieniu do nich te schorzenia zostały orzeczone. Przepis nie wskazuje na rodzaj orzeczenia (w odniesieniu do osób niepełnosprawnych wydawane są różne orzeczenia, w tym orzeczenia lekarskie). Wydaje się jednak, że podstawowym orzeczeniem dokumentującym te schorzenia będzie mogło być przede wszystkim każde z orzeczeń, o których mowa w ustawie. Należy jednak pamiętać, że dokumentem potwierdzającym wspomniane schorzenia nie może być już wyłącznie zwykłe zaświadczenie lekarza specjalisty.

Limit jednego etatu

Tomasza T. zatrudniali pracodawcy A, B i C, z tym że: A – na 0,6 etatu, B – na 0,3 etatu, a C na 0,75 etatu.

Jeżeli pracodawcy ci są uprawnieni do dofinansowania, to kwota należna zostanie ustalona dla A od 0,6 etatu, dla B – od 0,3 etatu, a dla C – od 0,1 etatu (tj. 1 – 0,6 – 0,3).

Na kwotę bazową dofinansowania będzie wpływać także:

● zamrożenie kwoty najniższego dofinansowania na poziomie 1276 zł – do końca 2012 r. (art. 10 ustawy zmieniającej),

● powrót do jednoetatowego limitu dofinansowania na pracownika, rozliczanego w kolejności zatrudnienia pracownika przez poszczególnych pracodawców (art. 26b ust. 2a ustawy),

● stopniowa zmiana mnożników najniższego wynagrodzenia dotyczących rodzaju i stopnia niepełnosprawności (art. 26a ust. 1 ustawy i art. 9 i 12 nowelizacji – zob. tabela).

Udzielanie pomocy fakultatywnej

Przepisy ustawy przewidują udzielanie pracodawcom osób niepełnosprawnych fakultatywnej pomocy na podstawie umów zawieranych ze starostą lub PFRON. Podstawą udzielania realizowanych aktualnie umów są np. art. 26, 26d, 26e, 26f, 32 i 41 ustawy.

Nowelizacja przewiduje dwie grupy zmian dotyczących tego typu pomocy.

Po pierwsze, warunkiem wypłacenia pomocy udzielonej pracodawcy na podstawie art. 26 i 26e ustawy jest uzyskanie pozytywnej opinii Państwowej Inspekcji Pracy.

W związku ze zróżnicowanym zakresem pomocy obejmującej refundację wyposażenia stanowiska pracy (art. 26e ustawy) lub różnych kosztów adaptacyjnych (art. 26 ustawy) dotychczas występowały wątpliwości co do wymaganego zakresu opinii inspekcji. Ostatecznie ustalono, że w przypadku refundowania kosztów wyposażenia stanowiska pracy Państwowa Inspekcja Pracy będzie wydawała opinię odpowiednio o przystosowaniu do potrzeb wynikających z niepełnosprawności osoby zatrudnionej na wyposażanym stanowisku pracy lub o spełnieniu warunków BHP na tym stanowisku. Natomiast w przypadku udzielania refundacji kosztów adaptacyjnych opinia inspekcji będzie dotyczyła odpowiednio przystosowania lub spełnienia warunków BHP na stanowisku pracy lub w pomieszczeniach zakładu pracy.

Po drugie, pomocy fakultatywnej udzielanej na podstawie ustawy dotyczy także dodany art. 49f tej ustawy. Umożliwi on dłużnikom lub stronom umów występowanie do podmiotu, z którym zawarli umowę (a więc odpowiednio do starosty lub PFRON o złagodzenie wykonania obowiązków tych umów.

W przypadku uzasadnionym ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie możliwe będzie umorzenie w części lub całości należności pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym, a więc także odsetek od kwoty głównej albo rozłożenie na raty spłaty tych należności lub odroczenie terminu płatności.

Brak obowiązku konsultacji

Należy także wskazać, że stosowanie art. 49f ustawy nie będzie wymagało np. od starosty konsultowania decyzji z PFRON ani występowania o zgodę do tej instytucji. Także PFRON nie będzie musiał konsultować swoich decyzji z innymi podmiotami. Natomiast warto pamiętać, że o ile kwestia rozłożenia na raty i odroczenia terminu płatności została poddana cywilnoprawnemu trybowi postępowania (i będzie się odbywać w drodze umowy), o tyle umorzenie należności będzie następowało w drodze decyzji, ze wszystkimi administracyjnoprawnymi skutkami, w tym możliwością złożenia odwołania od tej decyzji. Oznacza to, że np. od decyzji prezesa zarządu PFRON (np. w sprawach dotyczących umorzenia zwrotu pomocy, o której mowa w art. 32 ustawy) będzie pracodawcy przysługiwać odwołanie do ministra pracy i polityki społecznej.

Uporządkuje to realizację udzielania wsparcia na podstawie umów. Na marginesie należy zauważyć, że art. 49f ustawy będzie miał zastosowanie zarówno do umów zawieranych po 1 stycznia 2011 r., jak i do umów zawartych przed tą datą.

Będzie stosowany do wszystkich umów, których przedmiot obejmuje dokonanie wydatków ze środków PFRON, a więc także do umów, których stroną nie są pracodawcy, ale także np. osoby fizyczne (np. korzystające z programów celowych).

Wsparcie i pomoc publiczna

Umorzenie, rozłożenie na raty i odroczenie terminu płatności mogą stanowić pozapomocowe wsparcie lub pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Jeżeli będą stanowiły pomoc publiczną, to do udzielania tej pomocy będą stosowane dodatkowo warunki udzielania pomocy de minimis albo wspólnotowe warunki dotyczące udzielania pomocy w innych formach, np. udzielaną w celu:

● naprawienia szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia,

● zapobieżenia lub likwidacji poważnych zakłóceń w gospodarce o charakterze ponadsektorowym,

● wsparcia krajowych przedsiębiorców działających w ramach przedsięwzięcia gospodarczego podejmowanego w interesie europejskim,

● promowania i wspierania kultury, dziedzictwa narodowego, nauki i oświaty, będącą rekompensatą za realizację usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym powierzonych na podstawie odrębnych przepisów, na szkolenia, na zatrudnienie, na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, na restrukturyzację, na ochronę środowiska, na prace badawczo-rozwojowe, regionalną,

● na inne przeznaczenia określone przez Radę Ministrów na podstawie art. 67a par. 6 Ordynacji podatkowej). Posiłkowo będą stosowane rozporządzenia wydane na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej

Ponadto w art. 49f ustawy znalazło się odesłanie do art. 67d Ordynacji podatkowej. Odpowiednie zastosowanie tego przepisu pozwoli wspomnianym organom na umorzenie z urzędu należności umownych, o których mowa w art. 49f ustawy, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, kwota należna nie przekracza pięciokrotnej wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, kwota należna nie została zaspokojona w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym, a także jeżeli dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł, i jednocześnie brak jest spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego oraz nie ma możliwości orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej. W dwóch ostatnich przypadkach decyzję umarzającą pozostawia się w aktach sprawy. Pozwoli to na uporządkowanie niezamkniętych spraw.

Ulgi we wpłatach na PFRON

W myśl art. 22 ustawy w razie dokonania zakupu produkcji uprawnionego sprzedającego lub zakupu jego usług (z wyjątkiem usług handlowych) oraz terminowej zapłaty za zakup nabywca nabywa prawo do obniżenia wpłat na PFRON, o których mowa w art. 21 ustawy poprzez odpowiednie obniżenie wpłaty należnej wykazanej w deklaracji DEK-I-0, DEK-I-a lub DEK-I-b.

Wysokość ulgi określa informacja wystawiona przez uprawnionego sprzedającego.

Ogólny mechanizm udzielania ulg we wpłatach na PFRON na podstawie art. 22 ustawy pozostaje bez zmian. Jedyna, lecz istotna zmiana dotyczy struktury zatrudnienia, od zapewnienia której uzależnione jest uznanie sprzedawcy za podmiot uprawniony do wystawiania informacji o wysokości ulg.

Do 31 grudnia 2010 r. uprawniony sprzedający musi zatrudniać co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na etaty, z czego co najmniej 10 proc. osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast od 1 stycznia 2011 r. za uprawnionego sprzedającego zostanie uznany wyłącznie pracodawca zatrudniający ogółem co najmniej 25 osób w przeliczeniu na etaty, z czego co najmniej 30 proc. osób o znacznym stopniu niepełnosprawności lub osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które są osobami niewidomymi, psychicznie chorymi lub upośledzonymi umysłowo, osobami z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi (np. z autyzmem lub zespołem Aspergera) lub z epilepsją.

Oznacza to, że części pracodawców dotychczas uprawnionych do wystawienia swoim kooperantom informacji o wysokości obniżenia wpłat uprawnienie to nie będzie przysługiwało po 1 stycznia 2011 r.

Kwestie międzyczasowe reguluje w tym zakresie art. 8 ustawy zmieniającej z 29 października 2010 r. W ust. 1 przepis ten wdraża zasadę praw nabytych, wskazując, że pracodawca, który nabył informację o wysokości ulg (data ta jest datą nabycia prawa do obniżenia wpłat), może z niej korzystać na zasadach dotychczasowych.

Natomiast art. 8 ust. 2 ustawy zmieniającej realizuje zasadę ochrony maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy oraz częściowo odnosi się do zasady ochrony interesów w toku. Przepis ten stanowi, że pracodawca, który przed dniem 1 stycznia 2011 r. dokonał zakupu uprawniającego do obniżenia wpłat, może na warunkach dotychczasowych nabyć ulgi z tego tytułu oraz wykorzystać je do obniżenia wpłat. Przepis art. 8 ust. 2 ustawy zmieniającej będzie miał zatem zastosowanie w sytuacji, gdy w dniu zakupu sprzedający spełniał warunki do uznania go za uprawnionego sprzedającego w myśl obowiązujących wówczas przepisów, a w dniu, w którym miałby wystawić informację o ulgach z tego tytułu, nie spełniałby tych warunków. Należy przy tym pamiętać, że cezurą dla stosowania tego przepisu jest data dokonania zakupu przed 1 stycznia 2011 r. Datę dokonania zakupu ocenia się na gruncie przepisów prawa cywilnego stosowanych do transakcji danego rodzaju.

Przepis art. 8 ani żaden inny przepis ustawy zmieniającej nie odnosi się do umów wieloletnich, w których wyniku zakupy dokonywane są po 2010 r.

Na tle tak sformułowanych przepisów przejściowych stanowiących wyjątek od stosowania art. 22 ustawy w nowym brzmieniu proste odniesienie się do konstytucyjnej zasady ochrony interesów w toku w celu zastosowania poprzedniego brzmienia art. 22 ust. 1 ustawy do tych umów jest obecnie sporne i należy się spodziewać, że będzie budziło poważne wątpliwości organów rozstrzygających w sprawach wpłat.

Zmiany w funkcjonowaniu ZPChr

Od wielu lat toczy się dyskusja o miejscu ZPChr w strukturze rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych oraz o celowości ograniczenia formuły chronionego rynku pracy do tych pracodawców, którzy zatrudniają przede wszystkim osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności lub o szczególnych schorzeniach, które nie mogą znaleźć zatrudnienia na tzw. otwartym rynku pracy. Wprawdzie celem nowelizacji nie było systemowe rozwiązanie tej kwestii, lecz wprowadzono dwie zmiany, które potencjalnie mogą zmierzać w tym kierunku.

Po pierwsze, zmieniono warunek dotyczący ogólnej struktury zatrudnienia, od której zapewnienia zależy legitymowanie się statusem ZPChr, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy.

Zwiększono wymagany wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych ogółem z 40 do 50 proc., a wskaźnik zatrudnienia osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – z 10 do 20 proc. Zmiany te mają obowiązywać od 1 stycznia 2012 r. Jednocześnie zgodnie z art. 11 ustawy zmieniającej pracodawcy, którzy przed dniem jej wejścia w życie uzyskali status ZPChr, będą zobowiązani do wspomnianego zwiększenia wskaźników zatrudnienia do 30 czerwca 2012 r.

Po drugie, część form pomocy przysługującej dotychczas wszystkim ZPChr po 1 stycznia 2011 r. zostanie zarezerwowana wyłącznie dla ZPChr spełniających warunek określony w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy, czyli dla prowadzących ZPChr, którzy osiągają co najmniej 30-procentowy wskaźnik zatrudnienia osób niewidomych lub psychicznie chorych albo upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Pomocą dostępną od 1 stycznia 2011 r. wyłącznie dla tych pracodawców będą zwolnienia z podatków, przede wszystkim z podatków:

● rolnego,
● leśnego,
● od nieruchomości lub od czynności cywilnoprawnych
● oraz z opłat (z wyłączeniem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym). Zmiana w tym zakresie będzie dotyczyła zwolnień z podatków i opłat należnych za okresy przypadające po 1 stycznia 2011 r. (art. 31 ust. 1 ustawy oraz art. 2, 3 i 5 ustawy zmieniającej).

Nie jest jednak tak, że ZPChr nie będą mogły korzystać ze zwolnień i ulg w tych podatkach. Zmiana ta oznacza wyłącznie to, że zwolnienie nie będzie przysługiwało tym zakładom z mocy ustawy na podstawie art. 31 ustawy i tylko z tytułu tego, że legitymują się statusem ZPChr. Jeżeli jednak zakłady te będą spełniały warunki do skorzystania ze zwolnień w tych podatkach bezpośrednio na podstawie ustaw podatkowych lub ze zwolnienia ustanowionego przez radę gminy – to będą mogły skorzystać z tych zwolnień.

Należy także wskazać, że kwota uzyskanego w ten sposób zwolnienia nie będzie wpływała na ZFRON i na PFRON oraz będzie stanowiła pomoc publiczną od dnia jej uzyskania, a nie od dnia jej wykorzystania w sposób przysparzający pracodawcy.

Ponadto mimo utrzymania dla wszystkich ZPChr uprawnienia określonego w art. 38 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie nieodprowadzania części zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych na zasadach ogólnych – zmieniono podział tych kwot pomiędzy ZFRON i PFRON.

Na ZFRON trafi 60 zamiast 90 proc. tych kwot. Natomiast na PFRON pracodawca będzie musiał przekazać 40 zamiast 10 proc. kwot zatrzymanych zaliczek.

Zmiany te będą po raz pierwszy dotyczyły zaliczek naliczonych od wynagrodzeń i innych dochodów należnych za okresy przypadające po 1 stycznia 2011 r. (art. 7 ustawy zmieniającej).

Gospodarowanie środkami ZFRON

Obecne i byłe ZPChr spełniające warunki określone w art. 33 ust. 7b ustawy są dysponentami ZFRON.

Ustawą zmieniającą z 29 października 2010 r. wprowadzono szereg zmian w zakresie dotyczącym gospodarowania środkami tego funduszu oraz wpłat na PFRON związanych z ZFRON.

Zmiany dotyczące gospodarowania ZFRON, obowiązujące od 1 stycznia 2011 r., polegają na:

● wyłączeniu środków ZFRON od egzekucji sądowej i administracyjnej oraz wprowadzeniu zakazu obciążania ich w jakikolwiek sposób poza wydatkowaniem na cele wskazane w art. 33 ust. 4 ustawy (art. 33 ust. 3b ustawy),
● doprecyzowaniu, że rachunkiem bankowym ZFRON może być wyłącznie rozliczeniowy rachunek bankowy (art. 33 ust. 3 pkt 2 ustawy) – celem tej zmiany było wyłączenie blokowania środków ZFRON na rachunkach z opcją overnight oraz na rachunkach bankowych z lokatami,
● wskazaniu, że środki ZFRON mogą być wydatkowane tylko z tego rachunku albo z kasy ZFRON – w przypadku realizacji wypłat dla osób niepełnosprawnych i dla osób uprawnionych do pomocy indywidualnej z ZFRON (art. 33 ust. 3 pkt 3 i ust. 3a ustawy).

Zgodnie z dodanym art. 33 ust. 4a1 ustawy nieprowadzenie rachunku bankowego ZFRON lub nieprowadzenie ewidencji tego funduszu albo nieutworzenie ZFRON traktuje się na równi z niezgodnym z art. 33 ust. 4 ustawy przeznaczeniem środków tego funduszu, co skutkuje powstaniem obowiązku wpłat na PFRON, o których mowa w art. 33 ust. 4 ustawy, a więc wpłat w wysokości 30 proc. kwoty, której dotyczyły stwierdzone nieprawidłowości. Wpłaty tej dokonuje się w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym ujawniono te nieprawidłowości. Niezależnie od tego pracodawca będzie musiał wykonać obowiązki, których niewykonanie spowodowało powstanie obowiązku wpłaty. Wprowadzenie tej wpłaty wynikało z tego, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok WSA w Warszawie z 13 września 2009 r., VI SA/Wa 926/06, LEX nr 255695) zaleca się brak automatyzmu w stwierdzaniu utraty statusu ZPChr z przyczyn związanych z niespełnieniem warunków określonych w art. 33 ust. 1 lub art. 33 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy. W związku z tym pracodawca, któremu w wyniku postępowania, o którym mowa w art. 30 ust. 3 ustawy, nie zostanie uchylony status ZPChr, poniesie konsekwencje finansowe naruszenia wspomnianych przepisów.

Nowelizacją ustanowiono w dodanym art. 33 ust. 4c ustawy zasadę dążenia do bieżącego wydatkowania środków ZFRON. Wskazano, że środki ZFRON pochodzące ze zwolnień z podatków i opłat, o których mowa w art. 31 ustawy, a także z zaliczek nieodprowadzonych na zasadach ogólnych do urzędu skarbowego na podstawie art. 38 ust. 2 i 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które zostały uzyskane w danym roku, pozostawia się dysponentowi ZFRON do wydatkowania tylko do 31 grudnia roku następującego po roku, w którym uzyskano te środki. Jeżeli w tej dacie pracodawca nie wykorzystał tych środków, to niewykorzystana kwota podlega wpłacie na PFRON w terminie do 20 stycznia następnego roku.

Należy zwrócić uwagę na to, że zasady te będą stosowane nie tylko w odniesieniu do środków nabytych po 1 stycznia 2011 r., ale także do środków nabytych wcześniej.

Stosownie do art. 13 ustawy zmieniającej środki ZFRON uzyskane ze wspomnianych tytułów przed 1 stycznia 2011 r., które nie zostały wykorzystane do 31 grudnia 2011 r., podlegają wpłacie do PFRON w terminie do 20 stycznia 2012 r.

Przekształcenie zakładu pracy chronionej

ZPChr działają w różnych formach organizacyjno-prawnych i tak jak inni przedsiębiorcy na pewnym etapie rozwoju wymagają zmian organizacyjnych.

Przekształcenia i połączenia przewidziane w kodeksie spółek handlowych oraz w prawie spółdzielczym przewidują określone zakresy sukcesji (obejmującej odpowiednio także status ZPChr – wyrok NSA z 6 października 2010 r., II GSK 880/10). Natomiast w odniesieniu do pozostałych zmian formy organizacyjno-prawnej zakładu przepisy ogólne nie przewidują szczególnych rozwiązań, które miałyby bezpośrednie przełożenie na status ZPChr. Dotychczas szczególne rozwiązania w tym zakresie przewidywał art. 30 ust. 2a ustawy, zgodnie z którym wojewoda może, w drodze decyzji, zwolnić z obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie statusu ZPChr lub z obowiązku utrzymywania wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy, w okresie 6 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie statusu ZPChr pracodawcę, który:

● przejął wraz ze wszystkimi pracownikami ZPChr w upadłości lub w likwidacji albo zagrożony likwidacją lub upadłością, z wyłączeniem przejęcia dokonanego na podstawie k.s.h. lub prawa spółdzielczego lub
● przejął w drodze darowizny od osoby należącej w stosunku do niego do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn ZPChr prowadzony przez jedną lub więcej osób fizycznych.

Decyzja ta jest wydawana pod warunkiem, że jej adresat utrzyma zatrudnienie pracowników ZPChr w okresie roku od dnia wydania decyzji oraz spełnił warunki, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1–3 ustawy, w dniu wystąpienia z wnioskiem o przyznanie statusu ZPChr lub udokumentowania przejęcia zakładu.

Dotychczasowe rozwiązanie było szeroko stosowane, jednak budziło wątpliwości interpretacyjne i nie obejmowało np. zbycia części ZPChr ani nie precyzowało wyraźnie, że w razie zastosowania tego przepisu nie powstaje obowiązek przekazania środków ZFRON na PFRON na podstawie art. 33 ust. 7 i 7a ustawy. Rozwiązania te zostały przewidziane ustawą zmieniającą, która do art. 30 ust. 2a ustawy wprowadziła pkt 1a pozwalający na stosowanie tego przepisu wobec pracodawcy, który przejął pracowników ZPChr w związku z podziałem lub nabyciem tego zakładu lub jego części albo w wyniku zmiany formy orgaznizacyjno-prawnej ZPChr prowadzonego przez osobę fizyczną.

Zgodnie z dodanym art. 33 ust. 8a ustawy we wszystkich przypadkach wymienionych w art. 30 ust. 2a ustawy nie powstaje obowiązek wpłat na PFRON, o których mowa w art. 33 ust. 7 i 7a ustawy.

Biorąc jednak pod uwagę to, że podstawą możliwości nabycia na podstawie art. 30 ust. 2a pkt 1a ustawy statusu ZPChr bez konieczności zachowywania okresów, o których mowa w art. 28 ust. 1 ustawy, jest przejęcie pracowników dotychczasowego ZPChr – znalazło to odzwierciedlenie w szczegółowych regulacjach dotyczących ZFRON dotychczasowego dysponenta.

Z art. 33 ust. 8a ustawy wynika, że w celu ustalenia, komu przypadną te środki, należy przede wszystkim ustalić kwotę ZFRON oraz stan zatrudnienia osób niepełnosprawnych dotychczasowego dysponenta – według stanu na dzień podziału lub zbycia ZPChr lub jego części. Następnie należy ustalić liczbę podmiotów kwalifikujących się do przejęcia lub zachowania środków ZFRON dotychczasowego dysponenta. Podmiotami takimi mogą być: dotychczasowy dysponent, który zdecydował się zachować status ZPChr, a także pracodawcy, którzy przejęli pracowników dotychczasowego dysponenta ZFRON i nabyli status ZPChr na podstawie art. 30 ust. 2a pkt 1a ustawy. Po ustaleniu tych okoliczności należy ustalić stan zatrudnienia pracowników dotychczasowego dysponenta ZFRON, którzy znaleźli zatrudnienie u tych pracodawców.

Kwotę ZFRON przypadającą poszczególnym pracodawcom ustala się proporcjonalnie do procentowego udziału stanu zatrudnienia przejętych pracowników niepełnosprawnych zakładu pracy chronionej w stanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych pracodawcy dotychczas legitymującego się statusem zakładu pracy chronionej – ustalonego w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, według stanu na dzień podziału lub zbycia zakładu pracy chronionej lub jego części.

Natomiast różnica pomiędzy kwotą ZFRON według stanu na dzień zbycia lub podziału dotychczasowego dysponenta ZFRON a sumą kwot przypadających poszczególnym pracodawcom musi zostać odprowadzona do PFRON (art. 33 ust. 8a pkt 2 ustawy).

Podział środków na ZFRON

Pracodawca A zatrudniający 80 osób niepełnosprawnych w przeliczeniu na etaty wydzielił z ZPChr oddział B, który przejął 40 osób niepełnosprawnych dotychczasowego i uzyskał status ZPChr na podstawie art. 30 ust. 2a ustawy.

Pracodawca A zrezygnował ze statusu i zachował w zatrudnieniu 3 osoby. W dniu podziału na ZFRON pracodawcy A było 600 000 zł. Pracodawca A nie zachowa żadnych środków ZFRON, a pracodawca B otrzyma 300 000 zł (tj. 40/80 x 600 000 zł). Pozostała kwota podlega wpłacie na PFRON.

Zmiana mnożników najniższego wynagrodzenia dotyczących rodzaju i stopnia niepełnosprawności

Luiza Klimkiewicz
specjalista pomocy publicznej

Podstawa prawna

Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 214, poz. 1407 z późn. zm.).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, z późn. zm.).

Ustawa z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych ustaw (Dz.U. nr 226, poz. 1475).

Art. 67a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j.Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).
Strona oglądana: 17199 razy.

Rejestr zmian

Wytworzył:brak danych, data: brak danych r., godz. brak danych
Wprowadził:Adam Podemski, data: 28.12.2010 r., godz. 16.14
Ostatnia aktualizacja:Adam Podemski, data: 28.12.2010 r., godz. 16.14
Rejestr zmian:
CzasAdministratorOpis zmiany
28.12.2010 r., godz. 16.14Adam PodemskiDodanie strony

Stopka

© 2012 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie
Zawartość merytoryczna: GRAŻYNA WALCZYK, e-mail: biuro@pcprgrodzisk.pl
Projekt: INFOSTRONY - ADAM PODEMSKI, e-mail: adam.podemski@infostrony.pl
Serwis uruchomiono 30 kwietnia 2009 r.